HPV dhe vaksina në Shqipëri: udhëzuesi i plotë i parandalimit

HPV: “Armiku” i heshtur që nuk duhet injoruar – një udhëzues i plotë

Edhe pse emri Human Papilloma Virus (HPV) dëgjohet shpesh në zyrat e gjinekologëve, sërish mbetet një nga temat më të keqkuptuara. Nuk bëhet fjalë për një virus të thjeshtë, por për një familje të madhe me mbi 200 “anëtarë”, ku secili ka një sjellje të ndryshme në trupin tonë.

Si “hyn” dhe si sillet HPV në trupin tonë?

Ndryshe nga shumë viruse të tjerë, HPV ka një shënjestër specifike: keratinocitet. Këto janë qelizat që formojnë mburojën tonë të jashtme (lëkurën) dhe mukozat.

Kur virusi bie në kontakt me ne, ai kërkon të replikohet pikërisht duke shfrytëzuar rritjen e këtyre qelizave.

• Lajmi i mirë: Sistemi ynë imunitar është një “polic” i shkëlqyer. Në shumicën e rasteve, ai e identifikon virusin dhe e eliminon atë brenda 12 muajve pa lënë asnjë gjurmë.
• Lajmi i keq: Kur virusi është “onkogjen” (nga ata që shkaktojnë kancer) dhe arrin t’i shpëtojë policisë sonë imunitare për më shumë se një vit, ai fillon të ndryshojë kodin gjenetik të qelizave. Këtu fillon rreziku i lezioneve parakanceroze.

Kujdes: HPV mund të kalojë në një gjendje latente (gjendje gjumi). Kjo do të thotë që ju mund ta keni marrë virusin vite më parë dhe ai të “zgjohet” vetëm kur sistemi imunitar bie.

Miti i mbrojtjes dhe realiteti i transmetimit

Ekziston një besim i gabuar se prezervativi ofron mbrojtje 100%. Ndërsa ai është i domosdoshëm për parandalimin e shumë infeksioneve, ndaj HPV-së është vetëm pjesërisht efektiv. Pse? Sepse HPV nuk transmetohet vetëm përmes lëngjeve, por përmes kontaktit lëkurë-me-lëkurë.

Mjafton kontakti i zonave gjenitale, skrotumit apo zonës rreth anusit që virusi të kalojë nga një person te tjetri. Statistikat janë befasuese: rreth 75-80% e të rriturve që janë seksualisht aktivë do të kenë të paktën një tip të HPV-së në jetën e tyre. Shpesh kjo ndodh që në hapat e parë të jetës seksuale (15-25 vjeç).

Low-Risk vs. High-Risk: cilët janë “fajtorët”?

Jo çdo lloj HPV çon në kancer, dhe kjo është pika ku duhet të qetësohemi, por të qëndrojmë vigjilentë.

1. “Të butët” (Low-Risk 6 dhe 11): Janë përgjegjës për Kondylomat (lythat gjenitale). Edhe pse janë estetikisht shqetësuese dhe kërkojnë trajtim, ato nuk kthehen në kancer.
2. “Agresivët” (High-Risk): Janë rreth 15 tipe.
   • HPV 16 & 18 janë protagonistët kryesorë – ata shkaktojnë 70% të kancerit të qafës së mitrës.
   • Të tjerët si 31, 33, 45, 52 dhe 58 plotësojnë pjesën tjetër të rrezikut.

Pse kontrollet periodike janë “shpëtim jete”?

Kanceri i qafës së mitrës nuk ndodh brenda natës. Duhen mesatarisht 20 deri në 25 vite që një infeksion i patrajtuar të transformohet në sëmundje malinje.

Kjo dritare e gjatë kohore është shansi ynë i artë! Përmes Pap Testit dhe HPV Testit, ne mund t’i kapim ndryshimet qelizore kur ato janë ende në fazën “pre-kanceroze”, duke i trajtuar me procedura të thjeshta dhe duke parandaluar plotësisht kancerin.

Mburoja jonë: vaksinimi dhe dallimet mes vaksinave

Sot, shkenca na ka dhënë një armë që brezat më parë nuk e kishin. Në botë ekzistojnë tre vaksina kryesore, të cilat janë vërtetuar si jashtëzakonisht të sigurta dhe efektive. Ato funksionojnë duke “mësuar” sistemin tonë imunitar të njohë proteinat e jashtme të virusit dhe ta bllokojë atë përpara se të hyjë në qeliza.

Ja cilat janë dallimet që duhet të dini:

1. Gardasil 9 (Vaksina “Nëntë-valente”)

Kjo është vaksina më gjithëpërfshirëse që kemi në dispozicion aktualisht. Ajo ofron mbrojtje ndaj 9 tipeve të HPV-së:

• Tipet 6 dhe 11: Që parandalojnë 90% të lythave gjenitale (kondylomave).
• Tipet 16 dhe 18: Përgjegjësit kryesorë për kancerin.
• Pesë tipet shtesë (31, 33, 45, 52, 58): Që rrisin mbrojtjen ndaj kancereve të qafës së mitrës, vulvës, vaginës dhe anusit.

2. Gardasil (Vaksina “Quadrivalente”)

Kjo është vaksina që hapi rrugën e parandalimit masiv. Ajo mbron ndaj 4 tipeve kryesore:

• 6 dhe 11: Për parandalimin e kondylomave.
• 16 dhe 18: Për parandalimin e kancerit të qafës së mitrës. Nëse jetoni në një zonë ku Gardasil 9 nuk është ende e disponueshme, kjo mbetet një zgjedhje e shkëlqyer për të parandaluar shkaktarët më të shpeshtë të sëmundjes.

3. Cervarix (Vaksina “Bivalente”)

Kjo vaksinë është e fokusuar ekskluzivisht te parandalimi i kancerit. Ajo mbron ndaj:

• Tipeve 16 dhe 18. Ndryshe nga dy të parat, Cervarix nuk ofron mbrojtje ndaj lythave gjenitale (kondylomave), pasi nuk përfshin tipet 6 dhe 11, por është shumë efektive në mbrojtjen e qafës së mitrës nga agresorët më të rrezikshëm.

Kur është momenti ideal për t’u vaksinuar?

Vaksinat funksionojnë më mirë kur jepen përpara ekspozimit të parë me virusin (pra, para fillimit të jetës seksuale). Megjithatë, studimet e fundit tregojnë se vaksinimi ka përfitime edhe për personat që kanë filluar marrëdhëniet, duke i mbrojtur ata nga tipet e HPV-së me të cilët nuk janë infektuar ende.

Mesazhi im për ju: Nëse jeni në dyshim se cilën vaksinë të zgjidhni ose nëse është momenti i duhur për ju apo fëmijët tuaj, mos hezitoni të konsultoheni. Ky është një nga investimet më të pakontestueshme që mund të bëni për shëndetin tuaj afatgjatë.

Vaksinimi në Shqipëri: cfarë duhet të dini?

Në vendin tonë, qasja ndaj parandalimit të HPV-së është organizuar në dy rrugë: përmes Programit Kombëtar falas dhe tregut farmaceutik privat.

Programi Kombëtar i Vaksinimit (Falas)

Shteti shqiptar e ka përfshirë vaksinën kundër HPV-së në kalendarin e detyrueshëm për të mbrojtur brezat e rinj.

• Vaksina: Përdoret Gardasil 4 (e cila mbron nga 4 tipet kryesore: 6, 11, 16 dhe 18).
• Targeti: Ofrohet falas për vajzat (dhe që nga janari 2026, edhe për djemtë) e moshës 13 vjeç.
• Doza: Sipas udhëzimeve më të fundit të ISHP-së dhe rekomandimeve të OBSH-së, programi aplikon 1 dozë të vetme, e cila është provuar të ofrojë mbrojtje solide dhe të mjaftueshme për këtë grupmoshë.

Tregu Privat

Për ata që dëshirojnë një mbrojtje më të zgjeruar ose që nuk përfshihen në grupmoshën e vaksinimit falas, në farmacitë në Shqipëri gjendet:

• Gardasil 9: Kjo vaksinë ofron mbrojtje ndaj 5 tipeve shtesë onkogjenë (gjithsej 9 tipe). Ajo mund të merret në rrugë private pas konsultës me mjekun gjinekolog. Skema e vaksinimit përfshin dy ose tre doza, në varësi të moshës.