Acidi folik në shtatzëni është një nga suplementet më të rëndësishme që duhet të merret para dhe gjatë zhvillimit embrional.
Acidi folik (vitamina B9) është një nga mikronutrientët më të rëndësishëm para dhe gjatë shtatzënisë. Ai merr pjesë në sintezën e ADN-së dhe në ndarjen qelizore, procese që janë thelbësore për zhvillimin e shëndetshëm të fetusit.
Në javët e para të shtatzënisë, qelizat embrionale ndahen me ritëm shumë të shpejtë. Në këtë fazë, mungesa e acidit folik mund të rrisë rrezikun për çrregullime të zhvillimit.
Roli biologjik i acidit folik
Acidi folik është i domosdoshëm për sintezën e ADN-së dhe ndarjen e rregullt të qelizave. Indet që rriten më shpejt, si palca e kockave dhe indet embrionale, varen drejtpërdrejt nga furnizimi adekuat me folate.
Në mungesë të vitaminës B9 mund të shfaqen:
Çrregullime të sintezës së ADN-së
Anemi megaloblastike
Rritje e rrezikut për abort
Defekte të lindura të sistemit nervor
Sa më shpesh ndahen qelizat, aq më i lartë është rreziku i gabimeve strukturore në mungesë të folateve.
Roli në mbylljen e tubit neural
Një nga funksionet më të rëndësishme të acidit folik është pjesëmarrja në mbylljen e tubit neural.
Ky proces ndodh gjatë 28 ditëve të para pas fekondimit, shpesh përpara se gruaja ta dijë që është shtatzënë.
Dëmtimi i këtij procesi mund të çojë në:
Spina bifida
Defekte të rënda të strukturave cerebrale
Për këtë arsye, suplementimi duhet të nisë para konceptimit.
Faktorë që rrisin rrezikun për defekte të tubit neural
Rreziku është më i lartë në prani të:
Diabetit para shtatzënisë
BMI >30
Përdorimit të barnave antiepileptike
Metotreksatit
Metforminës
Insuficiencës hepatike apo renale
Operacioneve bariatrike
Celiakisë
Kolitisit ulçeroz
Historisë së mëparshme me defekte të tubit neural
Folatet apo acidi folik – cili është ndryshimi?
Folatet janë forma natyrale të vitaminës B9 që gjenden në ushqime.
Acidi folik është forma sintetike që përdoret në suplemente.
Në organizëm, acidi folik duhet të konvertohet në formën aktive biologjikisht, 5-metiltetrahidrofolat (5-MTHF). Ky proces varet nga enzima MTHFR.
Në disa individë, variante gjenetike të kësaj enzime mund të ngadalësojnë konvertimin.
Forma aktive (5-MTHF):
Nuk kërkon konvertim metabolik
Përdoret drejtpërdrejt nga organizmi
Mund të jetë më e përshtatshme në raste specifike
Megjithatë, në popullsinë e përgjithshme, acidi folik në dozat e rekomanduara ka prova të forta për parandalimin e defekteve të tubit neural.
Çfarë thonë rekomandimet zyrtare?
Sipas American College of Obstetricians and Gynecologists, rekomandimi standard është përdorimi i acidit folik.
Aktualisht nuk ka rekomandim specifik që të preferojë folatet aktive (si 5-MTHF) mbi acidin folik klasik në popullsinë e përgjithshme.
Pra, megjithëse folatet aktive mund të kenë avantazhe teorike në raste të veçanta, rekomandimi zyrtar mbetet acidi folik në dozat e përcaktuara.
Dozat e rekomanduara të acidit folik
Për të gjitha gratë në moshë riprodhuese 400 mcg/ditë.
Në shtatzëni (deri në javën e 12-të) 400–800 mcg/ditë.
Pas javës së 12-të dhe gjatë gjidhënies 600–800 mcg/ditë për gratë pa faktorë rreziku.
Pas shtatzënie me defekt të tubit neural 4 mg/ditë (4000 mcg/ditë), duke filluar 4 javë para shtatzënisë dhe gjatë 12 javëve të para. Më pas kalohet në dozat standarde.
Në prani të faktorëve të rrezikut 800 mcg/ditë, duke filluar 3 muaj para shtatzënisë, gjatë saj dhe gjatë periudhës së ushqyerjes me gji.
Dozat e larta nuk rekomandohen pa indikacion të qartë mjekësor.
Pyetje të shpeshta mbi acidin folik
Kur duhet nisur acidi folik?
Të paktën 1 muaj para konceptimit.
A mjafton dieta për të mbuluar nevojat?
Jo gjithmonë. Edhe me dietë të mirëbalancuar rekomandohet suplement 400 mcg/ditë për gratë në moshë riprodhuese.
A duhet marrë forma aktive (5-MTHF)?
Jo në mënyrë rutinë. Rekomandimet zyrtare mbështesin acidin folik klasik. Forma aktive mund të merret në konsideratë në raste specifike.
A janë të sigurta dozat e larta?
Dozat e larta përdoren vetëm në raste të veçanta dhe me këshillë mjekësore.
Përfundimi
Acidi folik në shtatzëni është thelbësor për zhvillimin e shëndetshëm të fetusit, veçanërisht për mbylljen e tubit neural gjatë javëve të para.
Suplementimi duhet të nisë para konceptimit, pasi shumë procese kyçe ndodhin përpara konfirmimit të shtatzënisë. Megjithëse folatet aktive mund të kenë avantazhe në raste të veçanta, rekomandimet zyrtare mbështesin përdorimin e acidit folik në dozat standarde për popullsinë e përgjithshme.
